Uitvoerend musicus

De uitvoerend musicus bevindt zich in een bijzondere positie als hij werken uitvoert die anderen hebben geschreven en/of gecomponeerd. Op deze werken rust auteursrecht van de componist/tekstschrijver (tenzij deze al langer dan 70 jaar geleden overleden is). De musicus heeft zogenaamde naburige rechten op zijn uitvoering van het werk.

Ervan uitgaand dat het bij een uitvoering gaat om een muziekwerk van een hedendaagse componist en tekstdichter, is iedere keer dat dit werk in het openbaar wordt uitgevoerd toestemming nodig van de (erfgenamen van) de auteursrechthebbende(n). Hetzelfde geldt als er een opname van een concert wordt gemaakt.

In de praktijk zijn veel componisten en schrijvers van liedteksten aangesloten bij Buma/Stemra. Buma/Stemra verleent namens deze rechthebbenden licentie (= toestemming) aan radio- en tv-zenders, concertzalen en andere muziekpodia om beschermde muziek ten gehore te brengen, zodat zij niet aan iedere rechthebbende apart om toestemming hoeven te vragen.
 
Naburige rechten
Sinds 1993 hebben Nederlandse uitvoerend kunstenaars zelf naburige rechten, rechten die sterk lijken op auteursrecht. Auteursrecht beschermt het werk zelf, naburige rechten beschermen de prestaties van o.a. de artiest die het werk uitvoert. Musici hebben het recht om toestemming te geven voor het maken van opnames van de uitvoering, het verveelvoudigen daarvan en het openbaar maken van die opnames. Naburige rechten zijn van belang omdat ze de uitvoerend musicus in staat stellen geld te verdienen met zijn werk: muziek maken.
 
Vergoedingen
Behalve de vergoeding die uitvoerende musici krijgen voor hun optreden of voor de verkoop van cd's, dvd's of via diensten als iTunes en Spotify, kunnen zij ook een vergoeding krijgen als die opnames via radio of televisie worden uitgezonden of op een andere manier worden openbaargemaakt, bijvoorbeeld als achtergrondmuziek in een café, winkelcentrum of bij een film of website. In Nederland regelt Sena dit allemaal. Om in aanmerking te komen voor deze vergoeding(en) moet u zich met uw repertoire wel laten registeren bij Sena.
 
Artiesten waarvan uitvoeringen op cd of dvd zijn uitgebracht hebben ook recht op een zogenaamde thuiskopievergoeding. Verder kunt u mogelijk aanspraak maken op een aanvullende vergoeding als uw uitvoering bij openbare bibliotheken wordt uitgeleend of via de kabel wordt uitgezonden. In Nederland is Stichting NORMA de aangewezen verdeelorganisatie voor deze gelden. Uitvoerend kunstenaars kunnen zich online bij NORMA aansluiten.
 
Orkest
Als een orkest een uitvoering geeft en daar beeld- of geluidsopnames van wil laten maken, is het als volgt geregeld: indien een orkest uit meer dan zes personen bestaat, moet er één vertegenwoordiger door een meerderheid aangewezen worden. Deze persoon mag namens het orkest optreden en toestemming geven (of juist onthouden) voor het maken van opnames.
Solisten en de dirigent die bij een uitvoering betrokken zijn, behouden altijd zelf hun naburige rechten, van hen is apart toestemming nodig.

Contract met producent
Als uitvoerend musicus kunt ueen contract tekenen met een muziekproducent voor het maken van opnames. In dat geval is de producent de naburig rechthebbende van de opname en kunt u afspreken hoeveel geld u ontvangt voor uw prestatie. Meestal is dat een bepaald percentage per verkochte cd of track (een zgn. royalty). Dit percentage staat in uw contract.
Als er een contract is, draagt de artiest vaak (een deel van) zijn naburige rechten over. De exploitatie van uw werk en de inning van vergoedingen voor het gebruik daarvan lopen dan automatisch via de producent.
 
Mastertape
Als uitvoerend kunstenaar kunt u opnames maken in eigen beheer en op cd zetten. U bent dan zelf producent en eigenaar van de mastertape. Als een muziekproducent van deze mastertape cd’s wil uitbrengen, kunt u daar een licentie voor geven waarin precies de voorwaarden staan, bijvoorbeeld de termijn, in welke landen die cd’s uitgebracht mogen worden en de vergoeding die u ontvangt voor de licentie. Ook kunt u de mastertape verkopen zodat de koper als enige uw muziek kan exploiteren.
 
Persoonlijkheidsrechten
Een uitvoerend musicus heeft ook zogenaamde persoonlijkheidsrechten. Deze rechten houden onder meer in dat hij bezwaar kan maken als iemand opnames van zijn uitvoering verminkt of vervormt.